Eve gelen bakıcı için sigorta bildirimi, ay içinde çalışılan gün sayısı 10'un altında mı yoksa 10 ve üzerinde mi olduğuna göre iki ayrı düzende yapılır. Dayanak, 5510 sayılı Kanunun ev hizmetlerine ilişkin ek 9. maddesi ve bu maddeye dayanan tebliğdir.
Ay içindeki çalışma 10 günün altındaysa bildirimi e-Devlet'teki "4A On Günden Az Süreli Ev Hizmetleri İşveren Başvuru ve Sorgulama" ekranından yaparsınız; bu düzende işveren sayılmaz, yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı primi ödersiniz. Çalışma 10 gün ve üzerindeyse işveren sayılırsınız ve "Ev Hizmetlerinde Ayda On Gün ve Daha Fazla Çalıştırılacaklara İlişkin Bildirge"yi, ilk kez sigortalı çalıştırdığınız ayın sonuna kadar Kuruma verirsiniz.
Prim, ceza ve taban kalemlerinin tamamı asgari ücrete endeksli olduğu ve yıl içinde değişebildiği için aşağıda tutar yerine hesabın nasıl kurulduğunu ve güncel rakamı nereden teyit edeceğinizi anlatıyoruz.
İzleyen bölümlerde iki düzenin farkını, e-Devlet akışını, bildirilen gün sayısının fiilî çalışmayla örtüşmesinin önemini ve ilişki sona erdiğinde kaydın nasıl kapatılacağını ele alıyoruz.
- 10 günün altı: çalıştıran sıfatı, sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası, sade bildirim
- 10 gün ve üzeri: işveren sıfatı ve tüm sigorta kolları
- Gün eşiği ay bazında değerlendirilir, yıl toplamı üzerinden hesaplanmaz
- Yabancı uyruklu personelde ay içindeki çalışma gün sayısı uygulamada 30 gün üzerinden işlem görür
Bildirim yükümlülüğü kimde, ne zaman doğar
Belirleyici olan, hanede fiilen ve düzenli biçimde çalışılmasıdır. "Tanıdık", "uzaktan akraba", "komşunun yardımcı olduğu kişi" gibi tanımlar sigortalılığı ortadan kaldırmaz; kişi ev hizmeti nedeniyle işe alınmışsa ve size ait konutta çalışıyorsa bildirim gündeme gelir.
Burada iki kavram birbirinden ayrılır. Tebliğ, ay içinde 10 günden az sigortalı çalıştıran gerçek kişiyi "çalıştıran" olarak tanımlar ve açıkça işveren saymaz; 10 gün ve üzerinde çalıştıranı ise işveren kabul eder. Bu ayrım tüm sürecin omurgasıdır, çünkü hangi belgeyi vereceğinizi, hangi sigorta kollarının devreye gireceğini ve hangi takvime uyacağınızı bu sıfat belirler.
Kapsam dışı kalan belirgin durum, aynı konutta yaşayan yakın hısımların ev işlerini görmesidir. Tebliğ, aralarına dışarıdan başka kimse katılmaksızın, üçüncü derece dahil bu dereceye kadar hısımların yaşadıkları konut içinde yaptıkları işleri sigortalılık kapsamı dışında tutar. Hanede ücretli başka bir personel de çalışıyorsa bu istisnadan söz edilemez. Buna karşılık üçüncü dereceye kadar hısım olmayıp ev hizmeti nedeniyle işe alınan ve aynı evde yaşayan kişi, yatılı çalışsa dahi kapsamdadır.
Değerlendirme her ay yeniden yapılır; esas alınan ölçüt, ilgili ay içinde sizin yanınızda çalışılan gün sayısıdır. Yıl toplamının bu hesapta yeri yoktur.
Ayda 10 günün altı ve üstü: aynı işin iki ayrı düzeni
10 günün altındaki çalışmada sigortalılık yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı kolunu kapsar. Bu düzende sizden işyeri bildirgesi, sigortalı işe giriş bildirgesi, aylık prim ve hizmet belgesi ile işten ayrılış bildirgesi düzenlemeniz istenmez; bildirim tek bir başvuruyla sadeleşir. Sigortalı kişi isterse kendi talebiyle uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası primini ayrıca ödeyerek kapsamı genişletebilir; bu tercih size değil, çalışana aittir.
10 gün ve üzerindeki çalışmada tablo değişir. Uzun ve kısa vadeli sigorta kolları, genel sağlık sigortası ve işsizlik sigortası devreye girer; personel, 4/a kapsamındaki sigortalılara sağlanan haklardan aynı şekilde yararlanır. Belge yükü açısından ise iki düzen birbirine yakındır: kolay işverenlik uygulaması nedeniyle bu düzende de ayrı bir işyeri dosyası açılmaz, işyeri bildirgesi ve aylık prim ve hizmet belgesi istenmez; tahakkuk, bildirgedeki çalışma gün sayısı ve prime esas günlük kazanç beyanı üzerinden Kurumca yapılır. İki düzen arasındaki temel fark belge sayısı değil, sıfat ve kapsanan sigorta kollarıdır.
Gün sayısı sabit olmayan hanelerde en çok karıştırılan nokta şu: bir ay 8 gün, ertesi ay 12 gün çalışılırsa hangi düzen geçerli olur? Cevap, her ayın kendi içinde değerlendirildiğidir. Düzeniniz aylar arasında salınıyorsa gün sayısını tahmine bırakmak yerine takvime işleyin; kararsız kaldığınız ayda kuruma sormak sağlıklı bir yoldur.
Aynı hanede birden fazla personel varsa her biri ayrı ayrı ele alınır. Haftada bir gelen temizlik personeli 10 günün altındaki düzene, yatılı bakıcı ise 10 gün ve üzeri düzene tabi olabilir; iki bildirim birbirinin yerine geçmez.
- Gün hesabında günlük 7,5 saatin altındaki çalışmalar 1 gün olarak değerlendirilir
- Çalışılan günlerin ardışık olması gerekmez, ayın farklı günlerine dağılabilir
- Eşik, aynı kişinin sizin yanınızdaki çalışmasına göre hesaplanır; başka hanelerdeki günleri sizin hesabınıza girmez
- İki farklı personel için iki ayrı bildirim yapılır, tek kayıtta birleştirilmez
e-Devlet üzerinden akış: neyi, hangi sırayla hazırlarsınız
10 günün altındaki çalışma için e-Devlet'te arayacağınız hizmetin adı "4A On Günden Az Süreli Ev Hizmetleri İşveren Başvuru ve Sorgulama"dır. Hizmete e-Devlet şifresi, mobil imza, elektronik imza, T.C. kimlik kartı veya internet bankacılığı ile kimlik doğrulaması yaparak girersiniz. Kurumların ekran tasarımı ve menü adları zaman içinde güncellenebildiği için, adım isimlerinde fark görürseniz ekranın kendi yönlendirmesini esas alın.
e-Devlet üzerinden başvuru yapanların ayrıca kâğıt form doldurması istenmez. Aynı bildirim, tercih edilirse ikametin bulunduğu sosyal güvenlik merkezine kâğıt ortamında da yapılabilir. Çalışanın kendisi de "4A On Günden Az Süreli Ev Hizmeti Çalışan Kişi Sorgulama" ekranından adına yapılan bildirimi görebilir; bu, iki taraf için de sessiz bir doğrulama imkânıdır.
Başvuru sonrası "tahakkuk görünmüyor" tipi tereddütler yaygındır. Ekranların güncellenmesi anlık olmayabilir; birkaç iş günü bekleyip tekrar bakmak, sonuç değişmezse kuruma başvurmak doğru sıradır. Bildirimin ne sıklıkla tekrarlanacağı da sık sorulur: tescil sırasında çalışmanın sonraki aylarda da süreceğini belirtirseniz her ay yeniden bildirim yapmanız istenmez, ancak prim ödemesi her ay devam eder. Gün sayısı ya da çalışma düzeni değişirse bildirim güncellenir.
Bildirimi başlatmadan önce elinizde şu bilgilerin hazır olması işlemi tek oturumda bitirmenizi kolaylaştırır. Eksik bilgiyle girip yarım bırakmak, özellikle ay sonuna yaklaşıldığında gereksiz risk yaratır.
- Personelin T.C. kimlik numarası ve kimlik bilgileri
- İşe başlama tarihi ve ay içinde çalışılacak gün sayısı
- Ulaşılabilir bir telefon numarası ve iletişim bilgisi
- Prim ödemesini yapacağınız banka kanalına dair bilgi
- Çalışma günlerini takip ettiğiniz basit bir takvim veya not defteri
Bildirilen gün sayısı ile fiilî çalışma neden aynı olmalı
Bildirimlerde en çok tartışma yaratan konu, fiilen çalışılan gün ile bildirilen gün arasındaki farktır. Özellikle yatılı düzende, personel ayın büyük bölümünde hanede bulunurken bildirimin çok daha düşük bir gün sayısı üzerinden yapılması, ileride hizmet tespiti tartışmasına dönüşebilir. Böyle bir tartışmada geriye dönük olarak neyin ne zaman yapıldığını kanıtlama yükü çoğunlukla haneyi zorlar.
Gün sayısını düşük göstermek kısa vadede ailenin lehine görünür, uzun vadede riski aileye yükler. Kayıt ile fiilî durum örtüşmediğinde hem prim tarafı hem de iş kazası anındaki güvence tarafı belirsizleşir; belirsizliğin bedeli genelde olayın en zor anında ortaya çıkar.
Ay içinde düzen değişirse bildirim de güncellenir. Personel izne çıktığında, hastalandığında ya da geçici olarak ayrıldığında gün sayısı değişir; bu değişikliği ayın kapanmasını beklemeden ekrana yansıtmak, sonradan telafi uğraşından daha kolaydır.
Çalışma düzeninin yazılı sözleşmede net biçimde yer alması, bu tartışmanın çıkma ihtimalini belirgin biçimde azaltır. Haftanın hangi günleri, hangi saat aralığında, yatılı mı gündüzlü mü çalışılacağı yazılıysa bildirimde esas alınacak gün sayısı da baştan belirgin hâle gelir.
Bakıcı sigorta primi nasıl hesaplanır, ödeme süresi nedir
Bakıcı SGK primi, 10 günün altındaki çalışmada, çalışılan her gün için prime esas günlük kazanç alt sınırının belirli bir yüzdesi üzerinden hesaplanır. 5510 sayılı Kanunun ek 9 uncu maddesi bu oranı, 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının yüzde 2'si olarak belirler; tebliğ bu hükmün uygulamasını düzenler. Hesabın tabanı asgari ücrete bağlı olduğu için ödenecek tutar yıldan yıla, bazen yıl içinde değişir. İşleyen mantık şudur: günlük taban tutar, çalışılan gün sayısı ve oran çarpılarak aylık prim bulunur.
Ödeme takvimi ile bildirim takvimini karıştırmak yaygın bir hatadır. Bildirim çalışmanın geçtiği ay içinde yapılırken, primin çalışmanın geçtiği ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmesi beklenir. Ay sonu hafta sonuna veya resmî tatile denk geliyorsa süre ilk iş gününe kayar.
Yaptırım kalemleri de ayrı başlıklardır. Hiç bildirim yapmamak, bildirimi süresinde yapmamak ve 10 gün üzeri düzende ayrılış bildirimini geciktirmek farklı sonuçlar doğurur. İdari para cezası kalemleri 5510 sayılı Kanunda asgari ücrete oranlanarak tanımlandığı için tutarları da her yıl değişir.
Ödeyeceğiniz tutarı SGK'nın kendi kanallarından, ALO 170 üzerinden ya da mali müşavirinizden teyit edebilirsiniz. İnternette "güncel" etiketiyle dolaşan rakamların önemli bölümü eskimiş durumdadır; tek seferlik ve kısa bir doğrulama, sonradan gecikme zammıyla uğraşmaktan kolaydır.
İş kazası ihtimali: bildirimin asıl gerekçesi
Bu düzenin arkasındaki asıl gerekçe, evde bakımın gerçek riskidir. Sahadaki tipik olaylar dramatik değildir: yataktan tekerlekli sandalyeye transfer sırasında incinme, ıslak zeminde düşme, sıcak su veya ocak kaynaklı yanık, eski bir prizden kaynaklanan elektrik olayı. Bu ihtimalleri önceden konuşmak, hem düzeni hem de bütçeyi planlamayı kolaylaştırır.
Bir olay yaşandığında bildirimin varlığı hem personeli hem haneyi belirsizlikten çıkarır. Kayıt yerindeyse tedavi ve iş göremezlik tarafı kurumsal bir çerçevede yürür; kayıt yoksa herkes aynı anda hem olayla hem de statü tartışmasıyla uğraşmak zorunda kalır.
Kaza anında yapılacak şey bellidir ve bu yazının konusu değildir: 112'yi arayın, kişiyi hekime ulaştırın. Burada tıbbi yönlendirme yapılmaz; anlattığımız şey yalnızca bildirim düzenidir.
Somut olayda sorumluluğun kimde olduğu, olayın koşullarına ve tarafların yükümlülüklerine göre değişir; gerçek bir olayda hukukçuya danışın.
- Transfer ve kaldırma işlerinde kullanılacak yöntemi baştan konuşun, gerekliyse yardımcı ekipman bulundurun
- Banyo ve mutfakta kaymayı önleyen basit düzenlemeleri erteleme listesinden çıkarın
- Sıcak su sıcaklığını ve elektrik tesisatının durumunu bir kez kontrol ettirin
- Acil durumda aranacak numaraları ve hastane tercihini personelin görebileceği bir yerde tutun
İlişki bittiğinde: bildirimi düzgün kapatmak
10 gün ve üzeri düzende çalışan personel işten ayrıldığında, ayrılış Kuruma bildirilir. Tebliğ bu bildirimin işten ayrılışı takip eden on gün içinde yapılmasını öngörür. Süre kısa olduğu için ayrılış konuşmasının yapıldığı gün takvime not düşmek pratik bir alışkanlıktır.
Ayrılış bildiriminde kullanılan neden kodu maddi sonuç doğurabilir; bu yüzden burada kod tavsiyesi vermiyoruz. Hangi kodun sizin somut durumunuza uyduğunu SGK ile veya mali müşavirinizle teyit edin.
Sözleşme tarafı ile kurum tarafının aynı takvimde ilerlemesi işi kolaylaştırır. Yazılı sözleşmedeki fesih ve bildirim maddesi ile SGK'ya yapılacak ayrılış bildirimi birbirini takip etmiyorsa iki farklı ayrılış tarihi ortaya çıkar; bu fark sonradan açıklanması gereken bir tutarsızlığa dönüşür.
Yeni personel yerleştirilecekse sıralamaya dikkat edin. Eski kayıt kapatılmadan yenisi açıldığında aynı hanede aynı dönem için üst üste binen kayıtlar oluşur; bunu sonradan düzeltmek, baştan doğru sırayla ilerlemekten çok daha uğraştırıcıdır.
Yerleştirme sürecinde bu adım nasıl kurgulanır
Biz yerleştirme danışmanlığı yapıyoruz; mali müşavirlik ya da SGK aracılığı yapmıyoruz. Bildirim, hane adına ve haneyi temsil eden kişi tarafından yapılır. Bizim rolümüz bu adımın unutulmayacağı bir zemin kurmakla sınırlıdır.
Pratikte şöyle ilerliyoruz: ailenin ve adayın üzerinde anlaştığı çalışma düzenini, haftalık gün sayısını ve saat aralığını görüşme aşamasında yazılı hâle getirmeleri için süreci kolaylaştırıyoruz. Sözleşme taraflar arasında kurulur; içeriğine ilişkin kararı aile ile aday birlikte verir. Düzen değişirse sözleşmenin de güncellenmesinin yararlı olduğunu baştan hatırlatıyoruz.
Ev hizmetleri personeli ile bakım personeli bildirim açısından aynı çerçevede değerlendirilir; temizlik için haftada bir gelen kişi de, yaşlı yakınınıza refakat eden kişi de ev hizmetleri kapsamındadır. Yani bakıcıya sigorta nasıl yapılıyorsa temizlik personeli için de aynı iki düzen geçerlidir. Ev hizmetleri personeli yerleştirme sürecimizin nasıl işlediğini ev hizmetleri sayfamızda anlattık.
Yabancı uyruklu personel düşünüyorsanız bildirim tarafından önce çalışma izni tarafı çözülür; ayrıntıları yabancı uyruklu bakıcı çalıştırmanın yasal şartları yazımızda bulabilirsiniz. Ücret ve çalışma düzeninin birlikte nasıl belirlendiğini merak ediyorsanız evde bakım ücretini belirleyen etkenler yazımız da faydalı olabilir.
Prim tutarı, ceza kalemleri ve ayrılış kodu gibi konuların muhatabı kurumun kendisi ve mali müşavirinizdir. Danışmanlık sürecinde hangi soruyu kime soracağınızı netleştirmek de işin bir parçası; doğru soruyu doğru mercie sormak çoğu zaman zaman kazandırır.
